Τίτλος έρευνας:

Τσακωμοί, Κινητά, και Αϋπνίες: Εξετάζοντας την μίκρο- και τη μάκρο-χρονική κλίμακα των δυναμικών διαχρονικών συσχετίσεων μεταξύ του ύπνου και της χρήσης κινητών από τους εφήβους, στο πλαίσιο των σχέσεων με την οικογένεια και τους συνομηλίκους

Ακρωνύμιο: FuSS

Ερευνητές:

Δρ. Στέφανος Μαστροθεόδωρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Αναπτυξιακής Ψυχολογίας, Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης

Δρ. Έλλη Σπυροπούλου, Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια, Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης

Αλέξανδρος Γκόμεζ, Ψυχολόγος, Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών

Μαρία Τσιβγενίδη, Ψυχολόγος, Τμήμα Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης

Δρ. Μαρία Μπάστα, Καθηγήτρια Ψυχιατρικής, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Κρήτης

Dr. Loes Keijsers, Καθηγήτρια Κλινικών Σπουδών Παιδιού και Οικογένειας, Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Erasmus του Ρότερνταμ

Dr. Elisabetta Crocetti, Καθηγήτρια Κοινωνικής Ψυχολογίας, Τμήμα Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο της Μπολόνια

Η έρευνα με τίτλο: «Τσακωμοί, Κινητά, και Αϋπνίες: Εξετάζοντας την μίκρο- και τη μάκρο-χρονική κλίμακα των δυναμικών διαχρονικών συσχετίσεων μεταξύ του ύπνου και της χρήσης κινητών από τους εφήβους, στο πλαίσιο των σχέσεων με την οικογένεια και τους συνομηλίκους» διεξάγεται από τον Δρ. Στέφανο Μαστροθεόδωρο, Αναπληρωτή Καθηγητή Αναπτυξιακής Ψυχολογίας, και τη συνεργάτιδα Δρ. Έλλη Σπυροπούλου.

Το κείμενο που διαβάζετε θα σας δώσει πληροφορίες για την έρευνα προκειμένου να μπορέσετε ενημερωμένα να αποφασίσετε για το αν θα δώσετε συγκατάθεση για τη συμμετοχή του παιδιού σας σε αυτήν.

1. Ποιος είναι ο σκοπός της έρευνας;

Σκοπός της παρούσας έρευνας είναι να μελετήσει παράγοντες που πιθανόν επηρεάζουν την ψυχοκοινωνική προσαρμογή και ανάπτυξη των εφήβων, και να συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση της ψυχοκοινωνικής υγείας των εφήβων.

2. Ποιος συμμετέχει στην έρευνα;

Στην έρευνα αυτή προβλέπεται να συμμετέχουν μαθητές/τριες της Α, Β, και Γ Γυμνασίου, καθώς και της Α και Β Λυκείου από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, μεταξύ των οποίων η Αθήνα, η Πάτρα, το Ηράκλειο, και το Ρέθυμνο.

3. Με ποιον τρόπο θα συμμετέχει το παιδί μου στην έρευνα; Τι θα του ζητηθεί να κάνει;

Η επιλογή του παιδιού σας για συμμετοχή στην έρευνα είναι τυχαία. Απαραίτητη προϋπόθεση για τη συμμετοχή του είναι να φοιτά στην Α, Β, ή Γ Γυμνασίου ή στην Α ή Β Λυκείου, να γνωρίζει καλά την ελληνική γλώσσα, να έχει προσωπικό κινητό τηλέφωνο, να έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο και τέλος, να διαθέτει ή να είναι διατεθειμένος/η να δημιουργήσει ένα λογαριασμό e-mail.

Υπάρχουν δύο σκέλη στην έρευνα αυτή, κάθε ένα από τα οποία αποτελείται από δύο μέρη (ακολουθεί αναλυτικότερη περιγραφή):

1. Πιλοτική έρευνα:

   α. έρευνα βάσης,

   β. έρευνα ημερολογίων, και

2. Κύρια έρευνα:

   α. διαχρονική έρευνα βάσης,

   β. έρευνα ημερολογίων.

Το παιδί σας μπορεί να συμμετέχει σε ένα ή και στα δύο αυτά σκέλη, καθώς και σε ένα ή και τα δύο από τα μέρη του κάθε σκέλους. Ωστόσο, λόγω υλικοτεχνικών περιορισμών, για τη συμμετοχή στην έρευνα 2β θα ακολουθηθεί σειρά προτεραιότητας, και η έρευνα θα διακοπεί όταν συμπληρωθούν 250 συμμετοχές στην έρευνα αυτή.

1. Πιλοτική έρευνα

Στόχος της πιλοτικής έρευνας είναι να βοηθήσει στον καλύτερο σχεδιασμό και την αποδοτικότερη εφαρμογή της κύριας έρευνας. Η πιλοτική έρευνα βάσης (1α) θα πραγματοποιηθεί τον Μάρτιο και τον Απρίλιο 2026, και τα παιδιά θα κληθούν να απαντήσουν σε μια σειρά από ερωτήσεις αναφορικά συμπεριφορές που σχετίζονται με τον ύπνο, με την ποιότητα του ύπνου, καθώς και παράγοντες που μπορεί να τον επηρεάζουν, όπως η ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι ενδοοικογενειακές σχέσεις, αλλά και οι σχέσεις με τους συνομηλίκους. Η συμπλήρωση των ερωτηματολογίων θα πραγματοποιηθεί μέσω ηλεκτρονικών υπολογιστών/τάμπλετ/κινητού τηλεφώνου στο σπίτι, ή σε αίθουσα ηλεκτρονικών υπολογιστών στο σχολείο. Η διάρκεια συμπλήρωσης θα είναι 90 λεπτά. Η πιλοτική έρευνα ημερολογίων (1β) θα πραγματοποιηθεί τον Απρίλιο και Μάιο 2026, και τα παιδιά θα κληθούν να φορέσουν για 1 εβδομάδα ένα «έξυπνο» ρολόι τύπου FitBit (smartwatch), αλλά και να συμπληρώνουν μια φορά την ημέρα για 7 μέρες ένα σύντομο ερωτηματολόγιο στο κινητό τους, διάρκειας 5 λεπτών.

Το Fitbit είναι ένα έξυπνο ρολόι χειρός (smartwatch), σχεδιασμένο για να παρακολουθεί διάφορες σωματικές λειτουργίες, όπως η διάρκεια, η ποιότητα και τα στάδια του ύπνου, με μεγάλη ακρίβεια. Δεν είναι ιατρική συσκευή, αλλά χρησιμοποιείται ευρέως σε επιστημονικές μελέτες και προσφέρει πολύτιμα αντικειμενικά δεδομένα για τις συνήθειες ύπνου.

Το ρολόι θα συνδεθεί μέσω Bluetooth με το κινητό τηλέφωνο του παιδιού σας και, για τη συμμετοχή στην έρευνα, θα χρειαστεί να εγκαταστήσει μια ειδική εφαρμογή στο κινητό του. Μέσω της εφαρμογής αυτής, θα λαμβάνει δύο καθημερινές ειδοποιήσεις: μία το πρωί, ώστε να απαντήσει σε μια σύντομη ερώτηση για την ποιότητα του ύπνου του την προηγούμενη νύχτα και μία το απόγευμα ή το βράδυ, για να συμπληρώσει ένα σύντομο ερωτηματολόγιο με ερωτήσεις σχετικά με τη χρήση του κινητού, τις σχέσεις του με την οικογένεια και τους φίλους, και τη συναισθηματική του διάθεση εκείνης της ημέρας. Η συμπλήρωση του ημερήσιου αυτού ερωτηματολογίου θα διαρκεί περίπου 5 λεπτά.

Η χρήση του Fitbit είναι απλή και φιλική, και το παιδί σας θα λάβει αναλυτικές γραπτές οδηγίες για τη σωστή χρήση του ρολογιού και της εφαρμογής, αλλά και εκπαιδευτικά βίντεο, που εξηγούν βήμα-βήμα τη διαδικασία, με τρόπο προσαρμοσμένο στην ηλικία των μαθητών. Σημειώνεται ότι το Fitbit δεν καταγράφει ή μεταδίδει προσωπικά δεδομένα όπως τοποθεσία, μηνύματα ή επαφές, και χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την ανώνυμη καταγραφή του ύπνου και της κίνησης. Η συμμετοχή και σε αυτή είναι απολύτως εθελοντική και οι πληροφορίες που συλλέγονται θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για ερευνητικούς σκοπούς, με πλήρη σεβασμό στην ιδιωτικότητα και την ανωνυμία των συμμετεχόντων. Η ταυτότητα του παιδιού σας δε θα αποκαλυφθεί σε πιθανές δημοσιεύσεις, παρουσιάσεις ή επιστημονικές αναφορές που θα προκύψουν από τη συγκεκριμένη μελέτη.

1. Κύρια έρευνα

Στόχος της κύριας έρευνας είναι να συμβάλει στην επιστημονική γνώση για θέματα που άπτονται της ψυχοκοινωνικής υγείας των εφήβων στην Ελλάδα. Πρόκειται για μια διαχρονική έρευνα, που σημαίνει ότι οι συμμετέχοντες αναμένεται να λάβουν μέρος στην έρευνα για περισσότερες από μια φορές. Η κύρια έρευνα βάσης (2α) θα πραγματοποιηθεί από τον Οκτώβριο 2026 μέχρι τον Μάιο 2028, και το παιδί σας θα κληθεί να συμπληρώσει το ίδιο ερωτηματολόγιο 6 φορές σε διάρκεια 20 μηνών (οι μετρήσεις αυτές θα λάβουν χώρα περίπου ανά 4 μήνες). Όπως και στην πιλοτική έρευνα βάσης (1α) τα παιδιά θα κληθούν να απαντήσουν σε μια σειρά από ερωτήσεις αναφορικά συμπεριφορές που σχετίζονται με τον ύπνο, με την ποιότητα του ύπνου, καθώς και παράγοντες που μπορεί να τον επηρεάζουν, όπως η ενασχόληση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι ενδοοικογενειακές σχέσεις, αλλά και οι σχέσεις με τους συνομηλίκους. Η συμπλήρωση των ερωτηματολογίων θα πραγματοποιηθεί μέσω ηλεκτρονικών υπολογιστών/τάμπλετ/κινητού τηλεφώνου στο σπίτι, ή σε αίθουσα ηλεκτρονικών υπολογιστών στο σχολείο. Η διάρκεια συμπλήρωσης θα είναι 90 λεπτά. Η κύρια έρευνα ημερολογίων (2β) θα πραγματοποιηθεί τον Ιανουάριο 2027 μέχρι τον Οκτώβριο 2027. Τα παιδιά θα κληθούν να φορέσουν για 1 περίοδο 3 εβδομάδων εντός της περιόδου Ιανουάριος 2027-Οκτώβριος 2027, ένα «έξυπνο» ρολόι τύπου FitBit (smartwatch), αλλά και να συμπληρώνουν μια φορά την ημέρα για 21 μέρες ένα σύντομο ερωτηματολόγιο στο κινητό τους, διάρκειας 5 λεπτών. Σημειώνεται ότι, σε αντίθεση με την κύρια έρευνα βάσης (2α) που θα επαναληφθεί έως 6 φορές σε διάστημα 20 μηνών, η κύρια έρευνα ημερολογίων (2β) θα γίνει μόνο μία φορά στο ίδιο διάστημα.

Οι πληροφορίες και τα δεδομένα που θα δώσει το παιδί σας θα είναι ανώνυμα ώστε να μην είναι δυνατή η ταυτοποίησή του από τρίτους.

4. Υπάρχει κάποιο όφελος από τη συμμετοχή του παιδιού μου στην έρευνα;

Το όφελος από τη συμμετοχή του παιδιού σας στην έρευνα είναι η εμπειρία του να λάβει μέρος σε μια Πανεπιστημιακή έρευνα σε σχέση με την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των εφήβων. Μέσω της συμμετοχής του, του δίνεται η δυνατότητα να γνωρίσει μια λιγότερο γνωστή διάσταση του έργου του Ψυχολόγου, που είναι η διεξαγωγή έρευνας. Επίσης, η συμβολή του παιδιού σας στη μελέτη είναι σημαντική για την προώθηση της επιστημονικής γνώσης και τη βελτίωση της ψυχοκοινωνικής προσαρμογής και ανάπτυξης παιδιών της ηλικίας του.

Τέλος, η συμμετοχή του παιδιού σας σε κάθε φάση της έρευνας πριμοδοτείται με πόντους για την τελική κλήρωση, όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα. Όλοι οι συμμετέχοντες στην έρευνα θα μπουν στην τελική κλήρωση*, ωστόσο, όσο περισσότερους πόντους έχει κανείς, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει να κερδίσει ένα από τα δώρα μας (συνολικά 5 ρολόγια smartwatch και 1 laptop). Σε όσα περισσότερα σκέλη της έρευνας συμμετέχει κανείς, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει να κερδίσει ένα από τα δώρα. Για παράδειγμα, ένα άτομο που θα συμμετέχει σε όλα τα σκέλη της έρευνας (100 πόντους), έχει 100 φορές περισσότερες πιθανότητες να κερδίσει, σε σχέση με ένα άτομο που συμμετείχε μόνο σε ένα κύμα της έρευνας (1 πόντος).

* Η τελική κλήρωση θα γίνει εκ των πραγμάτων μετά το πέρας της συλλογής δεδομένων, δηλαδή, το Φθινόπωρο του 2028. Τα στοιχεία επικοινωνίας είναι απαραίτητα για την ενημέρωση των νικητών.

5. Υπάρχουν κίνδυνοι (ή κόστος/επιβάρυνση) από τη συμμετοχή του παιδιού μου στην έρευνα;

Η συμμετοχή του παιδιού σας στην έρευνα δε συνεπάγεται κάποιο κόστος ή επιβάρυνση, εκτός από τον χρόνο που θα διαθέσει για τη συμπλήρωση των ερωτηματολογίων. Σε περίπτωση που η συλλογή στοιχείων γίνει στο πλαίσιο του σχολείου (εάν αυτή η πρόσκληση σας ήρθε μέσω του σχολείου που πηγαίνει το παιδί σας), ο χρόνος αυτός θα διατεθεί σε συνεννόηση με τον διδάσκοντα της εκάστοτε τάξης, ώστε να ληφθεί πρόνοια για να μην υπάρξει κάποια μαθησιακή επιβάρυνση για το παιδί σας.

6. Είναι υποχρεωτική η συμμετοχή του παιδιού μου στην έρευνα;

Η συμμετοχή του παιδιού σας στην έρευνα είναι απολύτως εθελοντική. Το παιδί σας μπορεί να αρνηθεί τη συμμετοχή του ή να τη διακόψει οποιαδήποτε στιγμή το επιθυμεί χωρίς καμία αιτιολογία ή δικαιολογία, και χωρίς καμία συνέπεια. Αν δεχτείτε τη συμμετοχή του παιδιού σας στην έρευνα, παρακαλούμε πολύ να διαβάσετε προσεκτικά και να υπογράψετε το έντυπο ενήμερης συγκατάθεσης που θα σας δοθεί μέσω του παιδιού σας.

Τα δεδομένα του παιδιού σας είναι δυνατό να διαγραφούν εφόσον το κρίνετε αναγκαίο. Στην περίπτωση αυτή μπορείτε να επικοινωνήσετε με τον Δρ. Στέφανο Μαστροθεόδωρο (τηλ. 2831077533, email: s.mastrotheodoros@uoc.gr)

7. Πώς θα διαφυλαχθεί η ιδιωτικότητα του παιδιού μου;

Στο πλαίσιο της έρευνας στην οποία θα συμμετάσχει το παιδί σας, θα συλλέξουμε ορισμένα δεδομένα με σκοπό να εξετάσουμε τον πιθανό ρόλο τους στην ψυχοκοινωνική προσαρμογή των εφήβων. Οι πληροφορίες αυτές θα συλλεχθούν μέσω ερωτηματολογίων αυτό-αναφοράς, τα οποία οι μαθητές θα συμπληρώσουν ηλεκτρονικά, σε ειδικά διαμορφωμένο περιβάλλον στην αίθουσα Υπολογιστών του σχολείου. Τα δεδομένα θα καταγράφονται αποκλειστικά σε ψηφιακή μορφή και θα αποθηκεύονται σε ηλεκτρονική βάση δεδομένων με ασφαλή κωδικοποίηση, ώστε να διασφαλίζεται πλήρως η ανωνυμία και η προστασία των προσωπικών πληροφοριών. Η πρόσβαση στα αρχεία θα είναι δυνατή μόνο από τα δύο εξουσιοδοτημένα μέλη της ερευνητικής ομάδας, με τη χρήση προσωπικού κωδικού πρόσβασης. Όλα τα δεδομένα θα φυλάσσονται με ασφάλεια για διάστημα 5 ετών, όπως ορίζει η πολιτική αποθήκευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης και οι σχετικές δεοντολογικές οδηγίες. Μετά την παρέλευση της περιόδου αυτής, θα καταστραφούν οριστικά, ώστε να μη μπορούν να αναγνωριστούν ή χρησιμοποιηθούν μελλοντικά. Η προστασία των προσωπικών δεδομένων είναι προτεραιότητα της ερευνητικής ομάδας, και η συλλογή των πληροφοριών γίνεται σύμφωνα με τις αρχές του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία Δεδομένων (GDPR).

8. Ποιος χρηματοδοτεί την έρευνα;

Η έρευνα αυτή έχει λάβει χρηματοδότηση από το Ελληνικό Ίδρυμα Έρευνας και Καινοτομίας (ΕΛΙΔΕΚ), έναν κρατικό φορέα χρηματοδότησης της επιστημονικής έρευνας.

9. Ποιος έχει εγκρίνει αυτήν την έρευνα;

Η έρευνα έχει λάβει έγκριση από την Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης με αρ 119/20.06.2025. Η έρευνα έχει πάρει επίσης άδεια από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής.

10. Με ποιον τρόπο μπορώ να επικοινωνήσω για περισσότερες πληροφορίες για την έρευνα;

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφθείτε την ιστοσελίδα της έρευνας (www.fuss-study.com ή www.fuss-study.gr) ή να επικοινωνήσετε με τον Δρ. Στέφανο Μαστροθεόδωρο τηλ. 2831077533, email: s.mastrotheodoros@uoc.gr

11. Πού μπορώ να υποβάλω παράπονα ή καταγγελίες;

Για οποιαδήποτε παράπονα ή καταγγελίες σχετικά με τη διεξαγωγή της έρευνας μπορείτε να προσφύγετε στην Επιτροπή Ηθικής και Δεοντολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης ehde@uoc.gr

Για οποιαδήποτε καταγγελία σχετικά με τη διαχείριση των προσωπικών σας δεδομένων μπορείτε να απευθύνεστε στην Υπεύθυνη Επεξεργασίας Προσωπικών Δεδομένων του Πανεπιστημίου Κρήτης (dpo@uoc.gr) και σε κάθε περίπτωση στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (complaints@dpa.gr)

Αναλυτική ενημέρωση για τον σκοπό, το περιεχόμενο, και τη διαδικασία της έρευνας